Muhammad Rizo Ogahiy

1809 – 1874 · Xiva

Muhammad Rizo Ogahiy — Xiva adabiy maktabining eng mahsuldor namoyandasi: shoir, tarixchi va — eng muhimi — Markaziy Osiyo tarixidagi eng yirik tarjimonlardan biri.

Munis Xorazmiyning jiyani va shogirdi. Amakisi vafotidan keyin uning ham saroy vazifasini, ham tugallanmagan asarlarini meros qilib olgan.

Tarjimon sifatida

Ogahiyning eng katta xizmati shu: u fors va arab tillaridan yigirmadan ortiq yirik asarni turkiyga o‘girgan. Tarix, falsafa, axloq, tibbiyotga oid kitoblar shular jumlasidan.

Bu ish tufayli Sharq ilmiy va badiiy merosining katta qismi o‘zbek o‘quvchisi uchun ochilgan. Bir kishining bunday hajmdagi tarjima faoliyati o‘z davri uchun misli ko‘rilmagan hodisa edi.

Tarixchi sifatida

Munisning «Firdavs ul-iqbol» asarini yakunlagan va o‘zi yana bir necha tarixiy asar yozgan: «Riyoz ud-davla», «Zubdat ut-tavorix», «Jome’ ul-voqeoti sultoniy» va boshqalar. Ular XIX asr Xorazmi tarixining asosiy manbalaridir.

Shoir sifatida

Devoni «Ta’viz ul-oshiqin» («Oshiqlar tumori») deb ataladi. G‘azallarida Navoiy an’anasi davom etadi, ammo Ogahiy o‘z davri hayotiga, dehqon mehnatiga, ijtimoiy adolatsizlikka ham murojaat qilgan.