Nodira

1792 – 1842 · Qo‘qon

Mohlaroyim — o‘zbek adabiyotidagi eng yirik ayol shoiralardan biri. «Nodira», «Komila» va «Maknuna» taxalluslari bilan ijod qilgan.

Andijonda tug‘ilgan, Qo‘qon xoni Amir Umarxonning xotini bo‘lgan. Umarxonning o‘zi ham «Amiriy» taxallusi bilan she’r bitgan — bu nikoh ayni paytda ikki shoirning ittifoqi ham edi.

Davlat boshida

Umarxon vafotidan so‘ng (1822) o‘g‘li Muhammad Alixon yosh bo‘lgani uchun davlat ishlarini amalda Nodira boshqargan. U madrasalar qurdirgan, shoir va olimlarga homiylik qilgan, Qo‘qonni Markaziy Osiyoning madaniy markaziga aylantirishga intilgan.

Uning saroyi atrofida Uvaysiy, Mahzuna singari shoiralar to‘plangan — Sharq tarixida kamdan-kam uchraydigan ayollar adabiy davrasi shakllangan.

Ijodi

Nodira o‘zbek va fors tillarida barobar yozgan. Devoni saqlangan. She’rlarining asosiy mavzusi — ishq, sadoqat va ayriliq. Umarxon vafotidan keyin yozilgan marsiyalari o‘zbek she’riyatidagi eng ta’sirchan namunalar qatorida turadi.

Fojiali oxir

1842-yilda Buxoro amiri Nasrullo Qo‘qonni bosib olgach, Nodira o‘g‘illari bilan birga qatl etilgan. Uning o‘limi Qo‘qon adabiy muhitiga og‘ir zarba bo‘ldi.