Munis Xorazmiy

1778 – 1829 · Xiva

Shermuhammad Munis Xorazmiy — Xiva adabiy maktabining asoschisi, shoir, tarixchi va tarjimon. Xorazmda tug‘ilgan, umrini Xiva xonligi saroyida ijod va ilm bilan o‘tkazgan.

Tarixchi sifatida

Munisning eng yirik ishi — «Firdavs ul-iqbol» («Baxt bog‘i») tarixiy asari. Unda Xorazm tarixi qadimdan XIX asr boshigacha bayon qilingan. Asarni shoir tugatolmagan; uni jiyani Ogahiy davom ettirib yakunlagan.

Bu asar bugungi kunda Xorazm tarixini o‘rganishdagi eng muhim birlamchi manbalardan biri hisoblanadi.

Shoir sifatida

Munisning devoni «Munis ul-ushshoq» («Oshiqlar do‘sti») deb ataladi. G‘azal, muxammas, ruboiy janrlarida ijod qilgan. She’rlarida Navoiy an’anasi kuchli seziladi, ammo tili o‘z davri jonli xorazm shevasiga yaqin.

Tarjimonlik

Munis fors tilidan tarixiy asarlarni turkiyga o‘girish ishini boshlab bergan. Bu yo‘nalishni keyinchalik Ogahiy misli ko‘rilmagan darajada rivojlantirgan.

Meros

Munis, Ogahiy, Komil Xorazmiy — Xiva adabiy maktabining uch ustuni. Ular tufayli XIX asr Xorazmi o‘zbek adabiyotining eng samarali markazlaridan biriga aylangan.