Abdurauf Fitrat

1886 – 1938 · Buxoro – Toshkent

Abdurauf Fitrat — jadid harakatining mafkuraviy rahnamosi, olim, dramaturg, shoir va tilshunos. XX asr boshidagi o‘zbek ma’naviy uyg‘onishining bosh siymolaridan.

Buxoroda savdogar oilasida tug‘ilgan. Buxoro madrasalarida o‘qigan, so‘ng Istanbulda tahsil olgan — bu tajriba uning butun dunyoqarashini belgilagan.

Publitsist

Istanbulda yozilgan «Munozara» (1911) va «Hind sayyohi qissasi» (1912) asarlari Buxoro amirligidagi jaholatni, madrasa ta’limining orqada qolganini keskin tanqid qilgan. Bu kitoblar jadidchilik harakatining dasturiy matnlariga aylangan.

Olim

Fitrat — o‘zbek filologiyasining asoschilaridan. U «Adabiyot qoidalari», «O‘zbek tili qoidalari», aruz va mumtoz adabiyot bo‘yicha ilmiy ishlar yozgan.

Navoiy, Bedil, Yassaviy ijodini ilmiy o‘rganishni boshlab bergan. Uning maqolalari bugungi o‘zbek adabiyotshunosligining poydevorida yotadi.

Dramaturg

«Abulfayzxon», «Chin sevish», «Hind ixtilolchilari» kabi dramalar yozgan. «Abulfayzxon» — o‘zbek tarixiy dramaturgiyasining birinchi yirik namunasi.

Davlat arbobi

Buxoro Xalq Respublikasida maorif noziri lavozimida ishlagan, ta’lim islohotini olib borgan, yoshlarni chet elga o‘qishga yuborgan.

Qatag‘on

1937-yilda hibsga olingan va 1938-yil 4-oktabrda — Cho‘lpon bilan bir kunda — otib tashlangan. 1956-yilda oqlangan.