Cho‘lpon

1897 – 1938 · Andijon – Toshkent

Abdulhamid Sulaymon o‘g‘li Cho‘lpon — XX asr o‘zbek adabiyotining eng yirik shoiri va jadid harakatining markaziy siymolaridan biri.

Andijonda savdogar oilasida tug‘ilgan. Madrasada, so‘ng rus-tuzem maktabida o‘qigan — an’anaviy va zamonaviy ta’limni birga olgan avlod vakili.

Yangi she’riyat

Cho‘lpon o‘zbek she’riyatini tubdan yangilagan shoir. U aruz vaznining hukmronligiga barmoq vaznini qarshi qo‘ydi, she’rga oddiy odamning tirik tilini, shaxsiy kechinmani, individual «men»ni olib kirdi.

She’riy to‘plamlari: «Uyg‘onish» (1922), «Buloqlar» (1923), «Tong sirlari» (1926).

Uning she’rlarida vatan, erk, uyg‘onish mavzulari doim yonma-yon turadi — va aynan shu keyinchalik unga qimmatga tushgan.

«Kecha va kunduz»

1936-yilda nashr etilgan «Kecha va kunduz» romani — o‘zbek nasrining cho‘qqilaridan biri. Unda inqilobdan oldingi Turkiston hayoti, ayol taqdiri, jaholat va zulm masalalari psixologik chuqurlik bilan ochib berilgan. Roman ikkinchi qismi yozilmay qolgan.

Dramaturg va tarjimon

Cho‘lpon teatr uchun pyesalar yozgan, Shekspir, Pushkin, Gogol asarlarini o‘zbek tiliga o‘girgan. O‘zbek teatri va tarjima maktabining shakllanishida uning hissasi katta.

Qatag‘on

1937-yilda «xalq dushmani» sifatida hibsga olingan va 1938-yil 4-oktabrda otib tashlangan. Asarlari taqiqlangan, nomi o‘n yillar davomida tilga olinmagan.

1956-yilda oqlangan. Ijodi to‘liq qaytarilishi esa faqat 1980-yillar oxirida boshlangan.