Boborahim Mashrab

1640 – 1711 · Namangan – Balx

Boborahim Mashrab — o‘zbek tasavvuf she’riyatining eng yorqin va eng isyonkor namoyandasi. Namanganda tug‘ilgan, umrining ko‘p qismini qalandar — darveshlik yo‘lida, shahar va qishloqlarni kezib o‘tkazgan.

Qalandarlik yo‘li

Mashrab hech qanday saroyga bog‘lanmagan, hech bir hukmdorga qasida bitmagan. U ataylab ijtimoiy mavqedan voz kechib, oddiy xalq orasida yashagan. Bu tanlov uning she’riyatiga alohida ovoz bergan: unda saroy she’riyatining sun’iy nafosati emas, tirik, keskin, ba’zan qo‘pol samimiyat bor.

Asarlari

Shoirdan «Devoni Mashrab» yetib kelgan. Shuningdek unga «Mabdai nur» va «Kimyo» dostonlari nisbat beriladi.

She’rlarining asosiy mavzusi — ilohiy ishq. Ammo Mashrab bu mavzuni riyokorlikni, mansabparastlikni, shaklparast dinni ochiq qoralash bilan qo‘shib olib boradi. Aynan shu keskinlik uning taqdirini hal qilgan.

Fojiali oxir

Mashrab erkin fikri va hukmron ulamolarga qarshi tanqidiy she’rlari uchun Balxda qatl etilgan (1711).

Xalq shoiri

Mashrab she’rlari asrlar davomida yozma adabiyotdan tashqarida — og‘zaki tarzda, baxshilar va qo‘shiqchilar orqali yashab kelgan. Bugungi kunda ham uning g‘azallari maqom va xalq qo‘shiqlarida kuylanadi. O‘zbek adabiyotida xalq orasida shu qadar keng tarqalgan ikkinchi shoir topilmasa kerak.