Atoiy

XV asr · Turkiy (chig‘atoy) she’riyati

Atoiy — XV asrda yashab ijod etgan, Alisher Navoiydan oldingi avlodga mansub turkiy shoir. Uning hayoti haqidagi ma’lumotlar juda oz saqlangan: tug‘ilgan va vafot etgan aniq sanalari ma’lum emas, taxminan XV asrning birinchi yarmida faoliyat yuritgan deb hisoblanadi.

Navoiy o‘zining «Majolis un-nafois» tazkirasida Atoiyni tilga oladi va uning she’riyatiga yuqori baho beradi. Bu — shoirning o‘z davrida qanchalik e’tirof etilganini ko‘rsatuvchi eng ishonchli dalil.

Ijodining o‘ziga xosligi

Atoiy g‘azallarining asosiy fazilati — soddaligi va xalqonaligi. U og‘ir arabiy-forsiy iboralarga berilmay, jonli turkiy tilda yozgan. Shu sababli uning baytlari o‘qishga yengil, ohangi esa xalq qo‘shiqlariga yaqin.

Shoir devoni saqlanib qolgan va bugungi kunda o‘zbek mumtoz adabiyotining Navoiygacha bo‘lgan bosqichini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. Atoiy, Sakkokiy, Lutfiy singari shoirlar Navoiy ijodi uchun zamin tayyorlagan avlod sifatida qaraladi.

Adabiyotdagi o‘rni

Atoiy ijodi turkiy tilning she’riy imkoniyatlari forsiy tildan kam emasligini amalda ko‘rsatgan. Keyinchalik Navoiy «Muhokamat ul-lug‘atayn» asarida ilmiy asoslab bergan bu fikrni Atoiy avlodi o‘z she’rlari bilan isbotlagan edi.