Abdulla Qahhor. Xotinlar

Asqar ota inqilob uchun qurol ko‘targan o‘zbek ayollaridan Ma’rifatxon voqeasini eshitganidan beri uning qabrini ziyorat qilish niyatida yurgan edi. Qish kunlarining birida qulay payt keldi: bir necha ovchi o‘sha tomonga — daryo bo‘yiga ovga chiqadigan bo‘li qoldi. Asqar ota shularga qo‘shildi.

Miltiqlar taxt, otlar tayyor, lekin kimningdir qush olib kelishini kutishar edi. Asqar ota ko‘ziga yuvoshroq ko‘ringan bir otni sinamoqchi bo‘lib mingan edi, ot anhorga intildi. Shu onda mayin bir tovush:

— Otajon, sug‘ormang! — dedi.

Asqar ota otning boshini tortib, orqaga qaradi. Paxtalik nimcha, qo‘pol ag‘darma etik kiygan yoshgina bir juvon turar edi.

— Yuvoshrog‘imi? Mening otimni mina qoling.

Juvon MTS da traktorchi ekan. Eri urush boshlangan kunlari frontga ketgan. Yo‘l davomida u Asqar otaga o‘z hayotini, erining oldingi qishloq turmushiga bog‘liq xatlarini, o‘zining traktorchi bo‘lib el qatoriga qo‘shilganini so‘zlab beradi.

Qishloqda ular boshqa jasur, mehnatkash xotinlar bilan uchrashadilar: Bahri, Risolat, Qumriniso. Har biri urushga ketgan erlariga sadoqatli, qishloq va yurt g‘amida yashaydigan ayollar. Ular birga Ma’rifatxon qabrini ziyorat qilishga otlanadilar.

Risolat esa erining vafodorligiga xiyonat qilgan, muhabbatni qulfga tushadigan kalitga aylantirgan Umri degan xotin haqida hikoya qiladi. Umri o‘z erining o‘limini eshitib ham ko‘z yoshi to‘kishni «yolg‘ondan yig‘lash» deb biladi, uning kirdikorlarini butun qishloq bilib, undan jirkanadi va u benom-nishon yo‘qoladi.

Hikoya davomida Asqar ota o‘zbek ayollarining ma’naviy kamolotini, ularning ichki dardi va yurt qayg‘usida hamma narsani unutgan sadoqatini kashf etadi:

Odamlar shundayki, bor narsa asta-sekin yo‘qolsa ham payqaydi, lekin yo‘q narsa asta-sekin paydo bo‘lsa payqamaydi. Asqar ota o‘ylab qarasa, xotinlar suhbatida sira bo‘lmagan ekan va bugungi suhbat ko‘zini ochib yuboribdi.

Birinchi xil muhabbat tilda, ikkinchi xil muhabbat dilda bo‘ladi. Birinchi xil muhabbatdan gul bilan ko‘z yoshi olib tashlansa, chunonchi, parranda muhabbatidan farq qilmaydi.

Ziyoratdan qaytishda Asqar ota har bir ayolning peshonasidan o‘pib duo qiladi. Qishloqqa qorong‘i tushganda yetib kelishadi.

(To'liq hikoya matni platformada mavjud.)